Akceptacja siebie jest jednym z czynników determinujących szczęśliwe życie. Wiele osób zastanawia się, jak budować poczucie własnej wartości i co dokładnie oznacza ten termin? Wyjaśniamy

Czym jest i jak budować poczucie własnej wartości? I w jaki sposób niska samoocena może wpłynąć na szczęście? Warto mieć świadomość, że budowanie poczucia wartości rozpocząć należy od najmłodszych lat.

Poczucie własnej wartości – co oznacza to pojęcie?

W psychologii samoocena definiowana jest jako sposób postrzegania siebie, opinia na swój temat. Od tego, jaką opinię na swój temat ma dana osoba zależy, jak będzie funkcjonowała w społeczeństwie. Specjaliści zauważają, że jednostki, które mają złą opinię na swój temat, uważają się za gorszych, mniej zdolnych, zazwyczaj mają problem z budowaniem prawidłowych relacji. Samoakceptacja jest niezwykle ważnym czynnikiem, który kreuje postawy człowieka wobec innych osób i otaczającego świata.

Najkorzystniejszym układem jest sytuacja, w której osoba akceptuje siebie, a jednocześnie jest świadoma tego, że nie jest doskonała. Dobrze, jeśli jednostka ma krytyczne spostrzeżenia wobec siebie. To optymalny układ, jeśli człowiek świadomy jest własnych mocnych stron, a jednocześnie wie, że są kwestie, w których nie jest najlepsza. W życiu nie chodzi bowiem o to, aby być doskonałym. Dobrze jest znać swoje mocne strony, ale odrobina krytycyzmu także jest wskazana.

Omawiając istotę pojęcia własnej wartości, warto mieć świadomość, że zachowanie równowagi jest kluczowe. Niestety, nie zawsze cel ten zostaje osiągnięty, a wiele osób boryka się z trudnościami – zbyt niską lub zbyt wysoką samooceną.

Czy zbyt wysoka samoocena jest problemem?

Mimo iż częściej mówi się o konieczności wzmacniania własnej wartości, to również zbyt wysokie mniemanie o sobie może negatywnie wpłynąć na życie i budowanie relacji z innymi ludźmi. Samoświadomość tego, że jest się doskonałym sprawia, że innych zaczyna traktować się niejako „z góry”. Wśród charakterystycznych cech można wymienić m.in. aroganckie, postawy roszczeniowe, bo osoba ze zbyt wysokim poczuciem własnej wartości oczekuje szczególnego traktowania, uważa, że jest wyjątkowa i zawsze powinna znajdować się w centrum zainteresowania. Nie potrafi też słuchać innych.

Niskie poczucie własnej wartości – skąd się bierze?

Obniżenie poczucia własnej wartości jest bardzo dużym problemem. Należy mieć jednak świadomość, że rozwój charakterystycznych postaw jest procesem, trwającym zazwyczaj wiele lat. Jest to stan psychiczny, w którym osoba nie jest zdolna do zdrowej samooceny. Nie potrafi obiektywnie wskazać swoich mocnych i słabych stron, jest bardzo krytycznie nastawiona w stosunku do samego siebie, często obserwuje się również problemy z asertywnością. Osoba zmagająca się z niską samooceną może mieć problem z utrzymaniem kontroli nad własnym życiem, poczuciem sprawczości, wiara we własne możliwości, często podatna jest na wpływy (także destrukcyjne) innych osób. Własne potrzeby są mało istotne, a osoba nie ma siły, aby podjąć walkę o siebie.

W psychologii poznawczo-behawioralnej przyjmuje się, że problem zaniżonej samooceny związany jest głównie z negatywnymi doświadczeniami, z jakimi przyszło zmierzyć się w życiu danej osobie. Doświadczenia te zbierane są przez całe życie, dlatego też tak ważne jest, aby zwracać uwagę na aspekt pozytywnego wzmacniania już od najmłodszych lat. Doświadczenia, z jakimi przyszło zmierzyć się w dzieciństwie, mogą bardzo mocno rzutować na życie w zgodzie z samym sobą, umiejętność wyrażania własnych opinii, określania swoich celów życiowych itp.

Czynniki wpływające na negatywne postrzeganie siebie

Specjaliści podkreślają, że na zaniżenie samooceny i brak akceptacji dla własnego ja, bardzo często wpływ mają następujące sytuacje:

  • narażanie na regularny krytycyzm ze strony otoczenia, często osoby są od najmłodszych lat krytykowane, porażki są piętnowane, a sukcesy bagatelizowane lub niezauważane;
  • systematyczne karanie, nawet za najdrobniejsze przewinienia;
  • zaniedbywanie potrzeb bytowych i emocjonalnych, znęcanie się (bez względu na formę);
  • życie w poczuciu, że niespełnienia oczekiwań innych (np. dzieci, wzrastające w domu, w którym są piętnowane za to, że spełniają oczekiwań rodziców w kontekście nauki, zachowania itp.);
  • brak dobrych, budujących pozytywne postrzeganie siebie i świata doświadczeń.

Warto mieć świadomość, że różne elementy naszego życia mogą bardzo istotnie wpłynąć na funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie. Osoby, które doświadczyły w życiu wielu nieprzyjemnych sytuacji, mogą unikać podejmowania aktywności z obawy przed porażką. Brak pewności siebie jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech, które można zauważyć u osób zmagających się z niską samooceną.

Jak budować poczucie własnej wartości w życiu codziennym?

Zwiększenie poczucia własnej wartości oraz budowanie pozytywnego obrazu siebie to klucz do szczęśliwego i satysfakcjonującego życia. Niestety, często zdarza się tak, że na skutek doświadczeń dostrzeżenie pozytywnych aspektów jest wyjątkowo trudne. W pierwszym okresie może być to codzienna walka oraz uczenie się od nowa szacunku do siebie, poznanie siebie, nauczenie dostrzegania i cieszenia się ze swoich sukcesów, nawet tych drobnych.

Konieczna jest też zmiana postrzegania świata, zamiast myśleć negatywnie na własny temat, należy unikać porównywania do innych. Dobrym rozwiązaniem w podnoszeniu swojej samooceny jest znalezienie pasji, które można rozwijać i osiągać kolejne sukcesy.

Jak budować poczucie własnej wartości i samoakceptację u dzieci i młodzieży?

Doświadczenia, które zbierane są w dzieciństwie i wczesnej młodości bezpośrednio wpływają na to, jak osoba będzie funkcjonowała w dorosłym życiu. Ważne jest m.in. wzmocnienie poczucia akceptacji, wsłuchanie się w potrzeby dzieci i młodzieży, zwracanie uwagi na drugiego człowieka. Elementy te są wyjątkowo istotne, aby budować zdrowe i satysfakcjonujące relacje i uczyć tego młodsze pokolenie.

W przypadku dzieci i młodzieży dobrze jest dawać młodym ludziom jasne sygnały, że jeśli potrzebujesz wsparcia, to możesz liczyć na pomoc. Pełna akceptacji postawa wobec młodego człowieka, docenianie nawet najmniejszych sukcesów, wsparcie w poszukiwaniu talentów, to filary pozwalające odzyskać poczucie swojej wartości i wyjątkowości. To właśnie wsparcie pozwala mierzyć się z kolejnymi wyzwaniami i odbudowywać zaniżone poczucie własnej wartości.

Psycholog czy psychoterapeuta? Jak terapia wpływa na jakość życia i akceptowanie siebie?

Zdarza się, że aby odzyskać poczucie kontroli nad swoim życiem konieczne będzie wsparcie specjalisty. Psycholog lub psychoterapeuta może pomóc przejść przez proces odkrywania filarów poczucia własnej wartości. Są to osoby posiadające wiedzę i doświadczenie w pracy z osobami o niskiej samoocenie.

Psychoterapia pomoże uświadomić sobie źródło problemu oraz od nowa zbudować poczucie własnej wartości na miarę swoich możliwości i swoich zasobów.

Kasia (37)

Kasia jest prawdziwą entuzjastką życia. Jej ciekawość świata i nieustanne poszukiwanie inspiracji sprawiają, że każdy jej tekst to podróż przez różnorodne tematy – od psychologii po sztukę. Z wykształcenia humanistka, z natury odkrywczyni, Kasia wierzy w siłę słowa pisanego, które może zarówno uczyć, jak i bawić. Jej artykuły są pełne pasji i głębokiego przekonania o tym, że każdy dzień jest okazją do nauki i doświadczania czegoś nowego.