Już od narodzin dzieci poznają otaczający świat, wykorzystując do tego zmysły. Odbierają one odpowiednie bodźce, które następnie przetwarzane są przez układ nerwowy i mózg, dostarczając dziecku określonych doświadczeń. Najważniejszą kwestią jest to, aby rozwój zmysłów przebiegał harmonijnie. Integracja sensoryczna co to jest i jaki ma wpływ na rozwój? Sprawdźmy!

O zmysłach pisano już w starożytności. Wtedy to Arystoteles wyróżnił 5 podstawowych zmysłów: wzrok, smak, dotyk, węch oraz słuch, ale najnowsze badania dowodzą, że może ich być znacznie więcej. Przetwarzanie bodźców pomaga porządkować i odróżniać doznania, jednak nie u wszystkich proces ten przebiega harmonijnie i prawidłowo. Dlatego dzisiaj zastanowimy się – integracja sensoryczna co to jest i co się dzieje, gdy nie wszystko przebiega poprawnie?

Integracja sensoryczna co to jest?

Wraz z rozwojem człowieka rozwijają się również poszczególne bodźce. Ich zadaniem jest pomóc maluchowi poznać świat. Docierające bodźce sensoryczne są kolejno przetwarzane i interpretowane przez układ nerwowy i mózg, dzięki czemu dziecku uczy się siebie i otaczającego świata. Właściwa stymulacja wykształca umiejętność zauważania sygnałów zewnętrznych oraz odpowiedniego reagowania na nie gdy zachodzi taka potrzeba, lub ignorowania, w zależności od kontekstu sytuacji.

To właśnie zmysły i ich harmonijny rozwój odpowiadają za umiejętności adaptacyjne malucha do nowych sytuacji. Sposób rozwoju zmysłów sprawia, że pewne sytuacje i bodźce mogą być odczytywane jako pozytywne lub negatywne, nawet zagrażające. Jednak aby identyfikacja była prawidłowa, poszczególne zmysły muszą rozwijać się harmonijnie i niejako nauczyć się ze sobą „współpracować”. Mózg musi właściwie rozpoznawać poszczególne czynniki i reagować w sposób właściwy. Zdarza się jednak, że proces ten z różnych powodów nie przebiega właściwie, wówczas mówi się o zaburzeniach integracji sensorycznej. Warto mieć świadomość, że przetwarzanie zmysłowe i nieprawidłowości w obrębie tego procesu, jeśli nie zostaną odpowiednio wcześnie zdiagnozowane i leczone, mogą bardzo negatywnie wpłynąć na rozwój i życie młodego człowieka oraz jego funkcjonowanie w społeczeństwie.

Integracja sensoryczna co to jest – jakie objawy mogą wystąpić? Diagnoza

U dzieci, u których występują nieprawidłowości w obrębie integracji zmysłów, często zaobserwować można pojawienie się różnych dysfunkcji. W zależności od stopnia nasilenia problemu mogą one być bardziej lub mniej zauważalne. Niemniej jednak w przypadku podejrzenia konieczne jest przeprowadzenie profesjonalnej diagnozy.

U dzieci obserwuje się różny profil sensoryczny. U części wykształca się tzw. nadwrażliwość układu przedsionkowego lub wręcz przeciwnie, stałe poszukiwanie bodźców stymulujących jego pracę. W zależności od wariantu diagnozuje się wystąpienie innych nieprawidłowości. Dla przykładu dzieci z nadwrażliwością nie lubią placów zabaw, unikają huśtawek i karuzeli, ponieważ nie potrafią właściwie zapanować nad równowagą ciała czy koordynacją ruchową. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego zawsze wymagają fachowej pomocy, dlatego nie należy zwlekać, ale jak najszybciej udać się do specjalisty.

Wśród najczęstszych symptomów wymagających zachowania szczególnej uwagi wymienia się:

  • problemy z planowaniem i wykonywaniem własnych ruchów;
  • nadmierna ruchliwość;
  • trudności z koncentracją uwagi;
  • nieprawidłowy rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej, objawiający się problemami z utrzymaniem równowagi, koordynacji ruchowej;
  • nieprawidłowy i opóźniony rozwój mowy;
  • problemy z nauką (np. trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania).

Diagnoza SI przebiega etapowo. Ważnym elementem jest przeprowadzenie z rodzicami szerokiego wywiadu, który pozwoli na uzyskanie podstawowych informacji. Dalsze postępowanie zależy w dużym stopniu od wieku dziecka, u najmłodszych prowadzona jest obserwacja podczas zabawy spontanicznej i kierowanej, a jeśli wiek dziecka na to pozwala, stosuje się także specjalistyczne testy. Badanie procesu integracji zmysłów wymaga zazwyczaj kilku spotkań ze specjalistami, takimi jak: psycholog, logopeda lub neurologopeda oraz fizjoterapeuta. 

Zaburzenia integracji sensorycznej i ich wpływ na rozwój dziecka

Dzieci z zaburzeniami SI powinny jak najszybciej zostać prawidłowo zdiagnozowane, bo im szybciej wdrożone zostanie indywidualnie dopasowane postępowanie terapeutyczne, tym lepsze efekty można osiągnąć. Objawy zaburzeń integracji sensorycznej często są na tyle charakterystyczne, że przy wzroście świadomości i edukacji, nawet rodzice potrafią zaobserwować, że coś niepokojącego dzieje się z dzieckiem.

Zaburzenia sensoryczne wpływają na wszechstronny rozwój dziecka, a obserwowane nieprawidłowości zależą w dużym stopniu od stopnia występujących dysfunkcji. Dzieci z zaburzeniami integracji mają nie tylko problemy z nauką czytania, pisania, bo brak odpowiedniej równowagi prowadzić może do niepowodzeń podczas lekcji WF. W konsekwencji trudności mogą przyczynić się do obniżenia poczucia własnej wartości, a z czasem także rozwoju depresji.

Terapia integracji sensorycznej – na czym polega?

Sposobem na pokonanie trudności jest odpowiednio dopasowana terapia SI. Należy mieć na uwadze, że podejmowane działania muszą być dostosowane indywidualnie do potrzeb konkretnego człowieka. Terapeuta integracji sensorycznej prowadzi profesjonalną stymulację, której celem jest zmniejszenie deficytów pomiędzy poszczególnymi sferami. Dzieci z występującym problemem z czuciem głębokim będą szukały dodatkowych bodźców, które pozwolą im zaspokoić potrzeby, z kolei najmłodsi z nadwrażliwością dotykową będą unikać kontaktu fizycznego. Jak zatem wygląda terapia SI w praktyce?

Cały proces w większości skonstruowany jest tak, aby dostarczał dziecku pozytywnych doznań. Działania terapeuty SI przybierają zatem formę zabawy, podczas której następuje stopniowa modulacja różnych zmysłów. Warto mieć świadomość, że proces jest najczęściej długotrwały. Dostarczanie bodźców zmysłowych pomaga stymulować ośrodkowy układ nerwowy. W efekcie terapii maluch nie uczy się konkretnych czynności, takich jak np. jazda na rowerze, ale poprzez prowadzone działania następuje rozwój procesów postrzegania siebie i świadomości swojego ciała. Poprawa umiejętności związanych z małą i dużą motoryką, postrzeganie wzrokowo-ruchowe świata, poprawa odbioru interpretacji bodźców dźwiękowych, modulacja zmysłu równowagi, elementy te pozwalają pomóc dziecku pokonywać kolejne problemy, m.in. trudności szkolne.

Kasia (37)

Kasia jest prawdziwą entuzjastką życia. Jej ciekawość świata i nieustanne poszukiwanie inspiracji sprawiają, że każdy jej tekst to podróż przez różnorodne tematy – od psychologii po sztukę. Z wykształcenia humanistka, z natury odkrywczyni, Kasia wierzy w siłę słowa pisanego, które może zarówno uczyć, jak i bawić. Jej artykuły są pełne pasji i głębokiego przekonania o tym, że każdy dzień jest okazją do nauki i doświadczania czegoś nowego.